Kolesterol vücudun tüm hücrelerinde bulunan yağ benzeri mumsu bir maddedir. Hücre yapımı ve hormon üretimi işleyişlerinde görev alan kolesterol beyin, kalp, karaciğer ve bağırsak gibi birçok organda bulunmaktadır. Vücutta üretildiği gibi dışarıdan da alınabilmektedir. Günümüzde kolesterol yüksekliği büyük problemlere yol açmaktadır. Dünya üzerinde ölüm nedenlerinin en başında yer alan kalp damar hastalıklarına zemin hazırlayan bir faktördür. Her ne kadar vücut için gerekli bir madde olsa da fazlalığında kalp damar hastalıkları oluşumun riskini yüksek oranda arttırdığı saptanmıştır.

Kolesterol vücut hücrelerinde hormon, çeşitli vitaminlerin üretim ve sindirimi için gerekli olan bir maddedir. Vücut bu işleyişleri yerine getirebilmek için kolesterole ihtiyaç duymaktadır. İhtiyaç duyulan kolesterolün kullanılması için karaciğerde protein ile birleşir ve lipoprotein yapısına dönüşür. Vücudumuzda bulunan iki tür lipoprotein türü olan düşük yoğunluklu lipoproteinler LDL ve yüksek yoğunluklu lipoproteinler HDL  farklı görevlerde rol almaktadır. LDL ve HDL kolesterol tiplerinin olması gereken aralıklarda seyretmesi sağlık açısından büyük önem taşımaktadır.

Kolesterol değerlerinin;

LDL kolesterol; 130 mg/dl’dan düşük,

HDL kolesterol; 40-60 mg/dl  arasında olması sağlıklı olarak kabul edilmektedir.

LDL Kolesterol Nasıl Çalışır ?

Kötü kolesterol olarak bilinen LDL, besinler yoluyla vücuda alınmaktadır. LDL kolesterolün damar içinde birikimi zaman içerisinde damar çapının daralmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla damar tıkanıklığına zemin hazırlamaktadır. Damar içinde biriken kolesterol kısa vadede belirti vermemektedir. Ancak uzun vadede biriken kolesterol ani ve ciddi sorunlara yol açmaktadır.

Kalbi besleyen ve koroner arter olarak adlandırılan damar içinde biriken kolesterol tıkanıklığa ve kan akışının azalmasına neden olmaktadır. Böylelikle kalp krizi ve kalp yetmezliği gibi büyük sorunlara yol açmaktadır. Beyni besleyen damarlarda oluşan kolesterol birikimi kişide felç, konuşma hareket kabiliyetinde azalma ve hafıza kaybına neden olmaktadır. Yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliği hastalıklarının altında yatan nedenlerden biriside böbrek damarlarında kolesterol birikimi olarak açıklanmaktadır.

Yüksek LDL Kolesterolün Nedenleri

Genetik Yatkınlık; kişilerin özellikle birinci derece yakınlarında görülen LDL kolesterol yüksekliği kalıtımsal olarak alt kuşaklara geçiş yapabilmektedir. Eğer böyle bir genetik yatkınlık söz konusu ise kişilerin kolesterol seviyelerine ekstra dikkat etmeleri gerekmektedir.

Beslenme Alışkanlıkları; düzensiz ve sağlıklı beslenme alışkanlığı zaman içerisinde ciddi sağlık sorunlarına neden olmaktadır. LDL kolesterolün yükselmesini doymuş yağlardan zengin besinlerin tüketimi büyük oranda etkilemektedir. Doymuş yağlar, yağ asitleri ve gliserolün birleşiminden oluşan katı yağlardır. Özellikle hayvansal gıdalarda bulunan doymuş yağlar damar çeperinin daralmasına neden olmaktadır.

Yaş ve Cinsiyet; erkeklerde 50 yaşından sonra, kadınlarda ise menapoz sonrasında ortaya çıkan kolesterol yüksekliği ani ölümlere neden olabilmektedir. Yaşın artmasıyla birlikte değişen vücut fonksiyonları kolesterolün artış göstermesine zemin hazırlamaktadır. Menapoz sonrasında da aynı şekilde değişen hormon değerleri LDL kolesterolün yükselmesine neden olmaktadır. LDL yüksekliği menapozun etkisiyle 50 yaştan sonra kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülmektedir.

Obezite; günümüzde ciddi sağlık sorunlarından biri olan obezite beraberinde birçok hastalığı getirmektedir. Aşırı kilolu bireylerde artmış olan yağ miktarı kalp damar hastalıkları riskini de arttırmaktadır.

Stresli Yaşam Şekli; yoğun stres altında olan bireylerin damar elastikiyetleri bozulmaktadır. Aynı zamanda LDL kolesterol seviyelerinin de yükselmesine neden olan stres kalp krizi ve felç riskini arttırmaktadır. Yoğun üzüntü ve stres sonrasında gelişen kalp krizlerinin altından yüksek kolesterol yatabilmektedir.

LDL Kolesterolün Normal Değerinde Seyretmesi İçin; 

1. Yaşam şeklinin değiştirilmesi gerekmektedir. Özellikle beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi için doktora başvurulması doğru olacaktır.

2. Kişiler doymuş yağ asidi içeren besinleri daha az tüketmelilerdir. Özellikle sığır, koyun etleri, karaciğer, sucuk, sosis, tam yağlı süt ve süt ürünleri, yağlı balıklar, yumurta sarısı tüketiminin sınırlandırılması gerekmektedir. Paketli, işlemiş ve kızartılmış gıdalardan uzak durulması da aynı derecede önem taşımaktadır.

3. Mümkün olduğunda doymamış yağ asitlerinden zengin besinlerin tüketilmesi gerekmektedir. Zeytinyağı, yağsız süt ve peynir, balık, kurubaklagiller, tahıllar ve lahana, pırasa karnıbahar, brokoli gibi sebzelerin daha sık tüketilmesi LDL kolesterolün düşmesine yardımcı olmaktadır.

4. Lifli içeriği yüksek olan sebze ve meyvelerin günlük tüketimi arttırılmalıdır.

5. Sigara kullanımı kalp damar hastalıkları riskini arttırmaktadır. Damar çeperlerini daraltan maddeler içeren sigara, kolesterol yükselmesine neden olmaktadır. Aynı şekilde alkollü içeceklerin içeriğinde bulunan maddelerde LDL kolesterolün yükselmesini hızlandırmaktadır.

6. Fiziksel aktivite kolesterol düzeyinin kontrol altında tutulması açısından önemlidir. Gün içinde yapılan 40-45 dakikalık hafif tempolu yürüyüşler kan akışını hızlandırmaktadır. Hızlanan kan akışı sayesinde damar elastikiyeti artar ve çeper daralma riski en aza inmiş olur.

7. Aşırı kilodan kurtulmak için beslenme ve spor alışkanlıklarının edinilmesi gerekmektedir. İdeal kiloya ulaşan bireyler kolesterol dahil olmak üzere kalp, akciğer, karaciğer ve kemik hastalıklarından da uzaklaşmış olacaklardır.

HDL Kolesterol Nasıl Çalışır ?

İyi kolesterol olarak bilinen HDL kolesterol değerinin normal aralığında tutulması sağlık açısından büyük önem taşımaktadır. HDL kolesterol, LDL kolesterolün kandan karaciğere taşınmasını ve burada parçalanmasına yardımcı olmaktadır. Dolayısıyla HDL kolesterolün yüksek olması LDL kolesterolün düşük olmasına olanak sağlamaktadır. Ancak HDL kolesterolün gerekenden yüksek olması durumunda kalp hastalığına yakalanma riskini arttırdığı söylenmektedir. Bu nedenle HDL ve LDL kolesterol seviyelerinin normal aralıklarda tutulması önemlidir.

HDL kolesterolün sağlıklı seviyede olabilmesi için öncelikle yaşam şeklinin düzenli olması gerekmektedir. LDL kolesterolün düşürülmesi için yapılması gerekenler HDL kolesterolün istenilen aralıkta tutulması içinde geçerlidir. Sebze ve meyve tüketimi, et ve süt ürünlerinin en aza indirilmesi, hayvansal yağlar yerine bitkisel yağların tercih edilmesi sağlıklı bir yaşam sürmek için yapılması gerekenlerdir. Bunun dışında düzenli egzersiz yapılması vücut fonksiyonlarının doğru ve aksamadan çalışması için oldukça önemlidir.